Soms willen we als zorgverleners iets doen voor een cliënt, wat die cliënt zelf niet wil. Bijvoorbeeld iemand helpen met douchen, terwijl die persoon ‘nee’ zegt. Of medicijnen geven, terwijl iemand weigert. Dat noemen we onvrijwillige zorg.
Maar wanneer mag dat? En wat moet je dan doen? Daar gaat de Wet zorg en dwang (Wzd) over.
Wat is onvrijwillige zorg?
Onvrijwillige zorg is zorg die je geeft terwijl de cliënt daar geen toestemming voor geeft of waar hij of zij zich tegen verzet. Denk aan:
- iemand vasthouden bij het aankleden
- de deur op slot doen, zodat iemand niet wegloopt
- medicijnen geven, terwijl iemand ze niet wil
- iets afpakken, zoals sigaretten of een koekje
Onvrijwillige zorg mag alleen als het écht nodig is, bijvoorbeeld om ernstig nadeel te voorkomen. En: je moet altijd eerst kijken of het ook anders kan.
Voor wie geldt de Wet zorg en dwang?
De Wzd geldt voor mensen met:
- dementie
- een verstandelijke beperking
- of een daaraan gelijkgestelde aandoening
De wet geldt in instellingen zoals verpleeghuizen en woonlocaties, maar óók in de thuiszorg of op de dagbesteding.
De regels van de Wzd
De wet helpt zorgverleners om goed na te denken over zorg die iemand niet wil. De belangrijkste regels zijn:
- Altijd zoeken naar vrijwillige zorg
- Alleen onvrijwillige zorg geven als het écht niet anders kan
- De onvrijwillige zorg opnemen in het zorgplan
- Evalueren: is de zorg nog nodig? Werkt het? Kan het minder?
In 2024 is er een nieuw stappenplan gekomen dat je helpt om deze stappen goed te volgen.
Wat is jouw rol?
Iedere zorgverlener heeft een eigen taak. Misschien geef jij signalen door aan de zorgverantwoordelijke. Of help jij zoeken naar andere manieren van zorg. Het is belangrijk dat je weet:
- wat jij mag doen
- wanneer je moet overleggen
- hoe je onvrijwillige zorg registreert
Wil jij zeker weten dat je goed werkt volgens de Wzd? Bekijk dan onze cursussen over de Wet zorg en dwang. Of je nu zorghulp bent, verzorgende IG of begeleider in de gehandicaptenzorg: er is een cursus op jouw niveau. Vol praktijkvoorbeelden, herkenbare situaties en actuele werkwijzen.
