Als zorgprofessional in de VVT sta jij dagelijks zij aan zij met je cliënten. Jij bent vaak de eerste die merkt dat een maaltijd minder goed smaakt of dat een broek opeens wat losser zit. In deze blog lees je hoe jij ondervoeding vroeg herkent en hoe je met kleine stappen een groot verschil maakt voor het welzijn van je cliënt.
De cijfers van nu: een harde realiteit
Als zorgverlener in de wijk of in het verpleeghuis krijg jij bijna dagelijks te maken met cliënten die niet de juiste voedingsstoffen binnenkrijgen. Uit onderzoek blijkt dat:
- in het verpleeghuis 10% tot 15% van de ouderen ondervoed is
- in de thuiszorg 30% tot 40% van de ouderen ondervoed is
Wat is ondervoeding?
Ondervoeding betekent dat iemand minder voedingsstoffen binnenkrijgt dan het lichaam nodig heeft. Denk aan te weinig energie (calorieën), eiwitten of vitamines. Bij ouderen gebeurt dit vaak onopgemerkt.
Bij ondervoeding denken we vaak aan iemand die heel dun is. Maar dat hoeft niet. Ook iemand met overgewicht kan ondervoed zijn. Als iemand alleen maar wit brood met jam eet, krijgt diegene wel calorieën binnen, maar geen eiwitten of vitamines. De spieren breken af, terwijl het vet blijft zitten. We noemen dit ook wel ‘verborgen honger’.
Waarom is het gevaarlijk?
Ondervoeding is meer dan alleen ‘een beetje afvallen’. Het heeft grote gevolgen voor de gezondheid:
- Minder spierkracht: Ouderen vallen sneller en herstellen minder goed van een operatie.
- Slechtere weerstand: Ze worden sneller ziek en wonden genezen minder snel.
- Minder energie: Dagelijkse dingen zoals douchen of wandelen kosten veel meer moeite.
Hoe ontstaat ondervoeding? Zoek de ‘waarom’
Ondervoeding kan ontstaan door te weinig eten. Maar ondervoeding kan ook ontstaan door een gebrek aan eetlust, slechte kwaliteit van maaltijden of door medische redenen, zoals gebrekkige opname door het spijsverteringsysteem. Hierdoor is het nodig om als zorgprofessional te zoeken naar de echte oorzaak. Wat gaat er mis?
Voorbeeld 1: Fysieke oorzaken
Denk aan meneer Bernhoven. Hij heeft een slecht gebit en kauwen doet pijn. Omdat hij bang is voor de tandarts, eet hij als oplossing alleen nog maar soep en appelmoes. Dit menu is veel te eenzijdig. Hij krijgt te weinig eiwitten binnen. Hierdoor neemt zijn spierkracht af en heeft hij meer kans op vallen.
Voorbeeld 2: Sociale en financiële oorzaken
Ook geldgebrek en eenzaamheid spelen soms een grote rol. Neem mevrouw Corstanje. Door hoge maandelijkse kosten houdt ze aan het einde van de maand niet genoeg geld over. Ze kiest hierdoor voor goedkope maaltijden zonder vers fruit of vlees. Deze vullen wel, maar geven haar niet de juiste voeding.
Hoe herken jij ondervoeding?
Als zorgprofessional heb jij een belangrijke rol in het signaleren van ondervoeding. Zo kun je op de volgende punten letten:
- Kleding en accessoires: zit een horloge losser? Moet de riem een gaatje strakker?
- Eetlust: blijft er vaker eten staan? Heeft de cliënt moeite met kauwen of slikken?
- Gedrag: is de cliënt moe, lusteloos of verward?
- Gewicht: is de cliënt onbedoeld afgevallen (bijvoorbeeld 3 kilo in de laatste maand)?
Wat kun jij doen?
- Rapporteer specifiek: schrijf niet “eet slecht”, maar “at vandaag slechts een halve beschuit en klaagt over pijn bij slikken”.
- Maak eten aantrekkelijk: zorg voor een opgeruimde tafel en kleine, kleurrijke porties.
- Tussendoortjes: bied vaker een eiwitrijk tussendoortje aan (zoals kaas, kwark of noten).
- Adviseer vervolgstappen: bespreek je zorgen met een collega of leidinggevende.
Wil je meer weten over (onder)voeding bij ouderen?
Wil je meer leren over wat gezonde voeding is? En hoe je als zorgprofessional met ondervoeding om moet gaan? Volg dan onze cursus Voeding en vocht op CME-Online. In deze cursus leer je praktische tips die je direct kunt gebruiken in je dagelijkse werk. Zo help je jouw cliënten om fit en vitaal te blijven.
Bronnen: Richtlijnen Voedingscentrum, Stuurgroep Ondervoeding, Kwaliteitsstandaard VVT
