Verslaving is een ziekte die vaker voorkomt bij ouderen dan veel mensen denken. De symptomen lijken op ouderdomskwalen, waardoor een verslaving bij ouderen niet snel wordt opgemerkt. Ook hebben ouderen zelf niet altijd door dat zij een verslavingsprobleem hebben.
Hierdoor is het belangrijk voor jou als zorgprofessional in de VVT om de signalen van een verslaving te herkennen. En om te weten hoe je moet handelen als je vermoedt dat een cliënt verslaafd is.
Wat is verslaving?
Als iemand verslaafd is aan een middel, heeft diegene weinig controle over het gebruik. Dit kan voorkomen over een langere, onafgebroken periode of af en toe gebeuren. De persoon blijft het middel gebruiken. Ook als het gebruik nare of slechte gevolgen heeft. Als iemand vraagt naar de verslaving, zal de persoon dit vaak ontkennen.
Wat maakt verslaving bij ouderen anders?
Verandering in de stofwisseling
De spijsvertering van ouderen verloopt langzamer en hun vocht- en vetbalans verandert. Hierdoor blijven middelen zoals alcohol of medicijnen langer in hun systeem. De middelen werken daardoor ook langer door. Een kleine hoeveelheid heeft al snel een groot effect.
Herkenning van problemen
Wanneer iemand onder invloed is, of plots stopt met het middel, kan diegene cognitieve problemen krijgen. Dit zijn problemen met bijvoorbeeld het geheugen en het denken. Deze signalen lijken erg op de kenmerken van dementie of angst. Hierdoor kan een arts of zorgprofessional een verkeerde diagnose stellen.
De meest gebruikte middelen
Verslavingen bij ouderen komen het vaakst voor bij:
- medicatie. Met name slaap- en kalmeringsmiddelen (zoals benzodiazepines) en sterke pijnstillers. Gebruikers raken hier ongemerkt snel aan gewend.
- alcohol. Door de veranderde stofwisseling wordt een oudere steeds gevoeliger voor de werking van alcohol. Zij kunnen hierdoor minder alcohol aan dan zij vroeger gewend waren.
Daarnaast komen ook eet- en gokverslavingen regelmatig voor bij ouderen.
Gevolgen
Overmatig alcoholgebruik gedurende een langere periode kan voor ouderen veel negatieve gevolgen hebben. Denk bijvoorbeeld aan:
- Een verminderd evenwicht. Hierdoor hebben zij grotere kans om ten val te komen en botbreuken of ander letsel op te lopen.
- Een hogere kans om een delier te ontwikkelen. Dit kan ook gebeuren als de cliënt plotseling stopt met het drinken van alcohol na een periode van overmatig gebruik.
- Wisselwerkingen met medicijnen. Ouderen gebruiken vaak meerdere medicijnen tegelijkertijd. Alcohol kan het effect van de medicijnen beïnvloeden. Hierdoor is het belangrijk dat de arts afweet van het alcoholgebruik van de cliënt.
Hoe moet je handelen?
Wat kun je als zorgprofessional doen als je denkt dat een cliënt signalen vertoont van een verslaving?
- Check je observaties/vermoedens: vraag na en zoek uit.
- Bespreek je vermoedens met een collega.
- Ga in overleg met de cliënt of de familie van de cliënt
- Stel de arts of behandelaar op de hoogte.
- Houd de casus/situatie goed in de gaten.
Vergroot je kennis met de cursus ‘Omgaan met verslaving’
Wil je als zorgprofessional steviger in je schoenen staan als je vermoedens hebt van een verslaving? In onze praktijkgerichte cursus ‘Omgaan met verslaving’ leer je wat een verslaving is en hoe deze ontstaat. Docente Chris Loth duikt samen met jou in wat verslaving doet met het brein en geeft je handvatten om signalen tijdig te herkennen en bespreekbaar te maken bij jouw cliënten. Zo kun je na het volgen van de cursus betere zorg en ondersteuning bieden aan cliënten met een verslaving.
Je volgt de cursus Omgaan met verslaving hier.
Bronnen: Trimbos-instituut (Alcoholmisbruik door ouderen), Thuisarts.nl (‘Ik vraag me af of ik te veel alcohol drink’), CME-Online cursus ‘Omgaan met verslaving’.
