Je komt het wekelijks tegen: een collega vraagt of je een extra dienst wilt werken. Een cliënt wil iets wat buiten de afspraken valt. Of een familielid van een cliënt verwacht dat je altijd bereikbaar bent. Je wilt graag helpen, maar denkt ook: hoe ga ik dit doen?
Grenzen aangeven in de zorg kan lastig zijn. Je voelt je betrokken bij cliënten en wilt je collega’s steunen. Dan zeg je misschien al ja voordat je hebt nagedacht. Toch kun je vriendelijk blijven en tegelijkertijd duidelijk aangeven wat wel en niet kan. Dat is de kern van assertief communiceren.
Wat is assertief communiceren?
Assertief communiceren betekent dat je duidelijk vertelt wat je vindt, nodig hebt of kunt doen. Daarbij houd je rekening met jezelf en met de ander. Je geeft de ander ruimte om te reageren, zonder je eigen grens uit het oog te verliezen.
Stel: een collega vraagt of je een taak wilt overnemen, terwijl je eigen werk nog niet af is. Je kunt dan zeggen: “Ik kan deze taak er nu niet bij doen. Zullen we samen kijken hoe we het werk verdelen?”. Je maakt duidelijk wat haalbaar is en denkt mee over een oplossing. Vriendelijk en duidelijk zijn kunnen dus goed samengaan.
Waarom zijn grenzen in de zorg belangrijk?
Of je nu werkt als zorghulp, helpende, verzorgende, verpleegkundige of begeleider: je krijgt te maken met verschillende verwachtingen. Cliënten, naasten en collega’s kunnen allemaal iets van je vragen.
Door je grens uit te spreken, maak je zichtbaar wat mogelijk is. Dat helpt om afspraken te maken over je tijd, je taken en het contact met cliënten en naasten.
Grenzen aangeven is ook een onderwerp voor het hele team. Als het werk steeds niet binnen de beschikbare tijd past, zijn er gezamenlijke keuzes nodig. Maak bijvoorbeeld met het team en leidinggevende afspraken over taken, tijd en ondersteuning bij werkdruk.
Wat kunnen zorgorganisaties doen?
Maak grenzen aangeven een vast onderwerp in het teamoverleg. Bespreek welke situaties medewerkers lastig vinden en oefen samen met voorbeeldzinnen.
Gebruik bijvoorbeeld deze vragen:
- Welke verzoeken krijgen we vaak van cliënten en naasten?
- Wat doen we als het werk niet binnen de beschikbare tijd past?
- Bij wie kunnen medewerkers terecht als een grens niet wordt gerespecteerd?
Maak ook ruimte om ongewenst gedrag te bespreken. Denk aan beledigingen, ongepaste opmerkingen of pesten.
Duidelijke afspraken geven medewerkers houvast. Ze helpen ook om cliënten en naasten een heldere uitleg te geven over wat zij van het team kunnen verwachten.
Waarom is nee zeggen soms moeilijk?
Misschien herken je een van deze gedachten:
- “Mijn collega heeft het al zo druk.”
- “De cliënt rekent op mij.”
- “Straks vindt de familie mij onaardig.”
- “Ik doe het zelf wel, dan is het tenminste klaar.
Zulke gedachten kunnen het moeilijk maken om je grens te bespreken. Zeker als je bang bent voor een vervelende reactie. Het kan helpen om vooraf te bedenken wat je wilt zeggen en welk verzoek je wel of niet kunt uitvoeren.
Grenzen aangeven in de zorg: vijf praktische tips
Onderstaande tips kunnen je helpen om een gesprek met een cliënt, een familielid van een cliënt of een collega voor te bereiden.
1. Neem even tijd voordat je antwoord geeft
Bij een gewoon verzoek hoef je niet meteen te antwoorden. Kijk eerst of je tijd en ruimte hebt. Een korte denkpauze kan helpen om een bewuste keuze te maken. Vraagt een collega of je een extra dienst kunt werken? Zeg bijvoorbeeld: “Ik kijk eerst of dat voor mij haalbaar is. Ik laat het je vanmiddag weten.” Zo geef je jezelf tijd om na te denken. Spreek wel af wanneer je antwoord geeft.
2. Gebruik een ik-boodschap
Vertel wat jij merkt en nodig hebt. Beschrijf de situatie zo concreet mogelijk en vermijd een oordeel over de ander. Dat is het uitgangspunt van een ik-boodschap. Bijvoorbeeld als een collega je tijdens de overdracht vaak onderbreekt: “Ik raak de draad kwijt als ik tussendoor vragen krijg. Ik wil eerst mijn verhaal afmaken. Daarna beantwoord ik je vragen.”
Je benoemt wat er gebeurt en geeft aan wat je graag wilt.
3. Wees kort en duidelijk
Zeg rustig wat wel en niet kan. Geef zo nodig een korte uitleg. Veel redenen noemen is niet nodig om je grens duidelijk te maken. Vraagt een familielid van een cliënt bijvoorbeeld om jouw privénummer? Dan kun je zeggen: “Voor vragen over de zorg kunt u het nummer van ons team gebruiken. Mijn privénummer geef ik niet.” Gebruik hierbij de contactafspraken van je eigen organisatie. Zo geef je een duidelijke boodschap die past bij jullie werkwijze.
4. Bespreek wat wel mogelijk is
Soms kun je niet aan een verzoek voldoen, maar wel meedenken. Vertel wat mogelijk is en maak een afspraak die je kunt nakomen. Samen zoeken naar een oplossing kan onderdeel zijn van het gesprek over je grens. Vraagt een cliënt om iets wat buiten de gemaakte afspraken valt? Bijvoorbeeld een extra huishoudelijke taak of begeleiding bij een activiteit? “Ik begrijp dat u hier hulp bij wilt. Dit valt buiten onze afspraken. Ik bespreek met mijn collega wat mogelijk is.” Beloof daarbij geen hulp of tijd die je niet kunt bieden. Stem je woorden af op wat de cliënt begrijpt en geef tijd om te reageren.
5. Bereid je voor op vragen of weerstand
Iemand kan teleurgesteld zijn of opnieuw vragen of je iets wilt doen. Bedenk vooraf hoe je dan kunt reageren. Bijvoorbeeld als je hebt aangegeven dat je geen extra dienst kunt werken: “Ik begrijp dat het lastig is om de dienst in te vullen. Ik ben die dag helaas niet beschikbaar.” Je kunt begrip tonen voor de situatie en tegelijk duidelijk blijven in je antwoord.
Leer ‘nee’ zeggen met de cursus Aardig assertief
Wil je duidelijker aangeven wat je wel en niet kunt doen? In onze cursus “Aardig assertief” leer je wat assertief zijn betekent en waarom nee zeggen een belangrijke vaardigheid is. Leer verschillende manieren om nee te zeggen en hoe je omgaat met weerstand. Ook is er aandacht voor ja en nee zeggen in verschillende culturen.
Ga vandaag nog aan de slag!


